Showing posts with label My Favorite Poets. Show all posts
Showing posts with label My Favorite Poets. Show all posts

06 December 2016

Phạm Đình Ân-Sợi tóc


Em tặng tôi sợi tóc của em 
Rồi ngày tháng vèo trôi em không nhớ nữa 
Năm mươi năm sau 
Khi tìm được về chốn cũ 
Tôi gặp một bà già tóc bạc 
Tôi tặng bà sợi tóc 
Bà khóc 
Sợi tóc vẫn còn đen

​​ 
Với bốn mươi chín âm tiết chia thành chín dòng không cân xứng làm nên một bài thơ có dáng dấp một cấu trúc tiểu thuyết truyền thống​,​ bài thơ Sợi tóc của Phạm Đình Ân tạo ra ba khoảng trống (nếu coi vị trí phân đoạn các khổ thơ là khoảng trống).​ ​ Khoảng trống đầu tiên trong bài thơ là khoảng trống nối giữa quá khứ với tương lai. Quá khứ có gì? Chẳng có gì đặc biệt ngoài việc người con gái tặng cho người con trai một sợi tóc rồi cô vô tình quên mất. Năm mươi năm sau người con trai (khi ấy hẳn đã luống tuổi) tìm về nơi cũ gặp một bà cụ anh tặng bà sợi tóc mà anh đã gìn giữ từ ngày xưa.​ ​ Năm mươi năm trời đằng đẵng một quãng thời gian khá dài so với đời một con người một quãng thời gian đủ để làm thay đổi lớn lao sâu sắc tất cả những gì song hành với nó. Vì vậy có thể coi khoảng trống đầu tiên trong bài thơ chính là khoảng trống của sự nuối tiếc trăn trở của nhân vật tôi trước sự bào mòn khắc nghiệt của tạo hóa. Đồng thời có thể coi khoảng trống đó là sự trôi chảy của thời gian của số phận. Đây quả là một khoảng trống đáng sợ chứa đựng ko chỉ niềm vui sự may mắn mà rất có thể còn đầy mất mát khổ đau. Khoảng trống thứ hai là khoảng trống giữa tương lai với tương lai hay nói cách khác đó là khoảng trống của hiện tại. Nếu coi khoảng trống đầu tiên là quá trình vận động của thời gian kéo dài trong suốt nửa thế kỷ thì khoảng trống thứ hai là quá trình chuyển dịch về không gian. Cả hai cùng nhằm dẫn giải cho phản ứng của nhân vật bà già ở phần cuối cùng phần ngắn nhất của bài thơ và cũng là nơi gây xúc động nhất khiến người đọc không khỏi bàng hoàng. Bà khóc vì lẽ gì? Vì sự vô tình của mình? Vì sự nặng tình đến kỳ lạ khó tin của người đàn ông mà bà bất ngờ vừa gặp? Hay vì bao nhiêu điều khác nữa? Có thể nói đó là phức tạp của cả hai nhân vật em và tôi bởi vì một khoảng trống không phải ở sau câu nói mà là ở phía sau hành động là hành động lặp lại của quá khứ. Ngày xưa em tặng tôi sợi tóc của em. Nay gặp lại tôi lại là người tặng lại chính em kỷ vật đó. Hành động trong quá khứ được lặp lại hay những yêu thương khổ đau mất mát của quá khứ đang trở lại? Khoảng trống thứ ba là khoảng trống gây cho người đọc không ít bất ngờ. Khoảng trống giữa hai phần ngắn nhất trong bài chứa đựng những thông tin rời rạc tưởng như chẳng hề ăn nhập gì với nhau:Bà khócSợi tóc vẫn còn đenKhoảng trống nằm đằng sau tiếng khóc của nhân vật bà cụ chứa đầy những âm than him lặng. Bà khóc. Tác giả chỉ tiết lộ đơn giản thế thôi như để nhường cho bạn đọc đẩy hết cảm xúc về phía bạn đọc. Tác giả có vẻ như là vô cảm lạnh lung hầu như là lặng thinh để rồi khiến bạn đọc có cảm giác rằng tâm trạng cảm xúc của nhân vật bị dồn nén lại nhiều hơn. Sự dồn nén ấy khiến nỗi đau thành ra vô cùng vô tận. Nỗi đau vô hình ẩn sau tiếng khóc vô thanh tiếng khóc ấy dường như chỉ bật ra từ nội tâm. Đây là khoảng trống chứa chất nhiều nhất xúc cảm của nhân vật những xúc cảm đan xen giữa quá khứ hiện tại và tương lai. Ngoài ba khoảng trống căn cứ vào khoảng cách văn bản vật chất giữa các khổ thơ vừa kể trên bài thơ còn có một khoảng trống đặc biệt nữa. Đó là khoảng trống chung là khoảng lặng trống nằm ngòai văn bản vật chất của bài thơ. Khoảng lặng trống này là khoảng lặng trống vô cùng vô tận. Nếu cả ba khoảng trống được lấp đầy bởi tâm trạng cảm xúc của nhân vật được lấp đầy bởi sự vận động chuyển dịch của thời gian và không gian được lấp đầy bằng âm thanh im lặng của tiếng khóc thì ở khoảng lặng trống chung cuối cùng cao hơn này chúng ta cảm nhận có thêm cả sắc màu lấp vào trong đó. Đó là màu đen của sợi tóc. Một màu đen nằm ngoài quy luật khắc nghiệt của tạo hóa. Đó là màu đen không làm tối đi khoảng trống trong bài thơ mà làm sang rõ hơn tất cả từ những nghi ngờ trong quá khứ đến sự phũ phàng của ngày gặp lại. Vì thế khoảng lặng trống này tuy có nhiệm vụ kết thúc bài thơ nhưng lại mở ra thật nhiều những khoảng lặng trống đầy tâm trạng nỗi niềm khác trong lòng người đọc xui giục người đọc cùng sang tạo cùng lý giải. Đọc Sợi tóc chúng ta thấy từ khoảng trống đến khoảng lặng trống là một quá trình phát triển về chất của tư duy thơ hình tượng thơ khiến tác phẩm đạt tới tầm khái quát hóa nghệ thuật cao hơn. 
Bùi Tuyết Nhung (viết lời bình) 
(Bài đăng trên báo Văn nghệ số 36 ra thứ 7 ngày 6-9-2008)

15 June 2015

Giai nhân tự cổ như danh tướng






Tứ đại mỹ nhân Trung Hoa: Tây Thi, Chiêu Quân, Dương Qúy Phi, Điêu Thuyền


Nhân tại giang hồ kỉ đa sầu
Hưng suy thành bại tuế tuế thu
Tiếu trảm thiên nhân đồ nhất khoái
Bi tòng vạn cốt mịch phong hầu
Thanh san vị cải tân tú loạn
Hồi đầu tức khán tịch dương hồng
Giai nhân tự cổ như danh tướng
Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu.


Thời Chiến quốc, năm thứ mười sáu đời Huệ Văn Vương nước Triệu (283TCN), Liêm Pha làm tướng nước Triệu, đánh Tề, phá tan quân Tề, Từ đó nổi tiếng dũng khí ở các nước chư hầu, đánh đâu thắng đó, nước Tần không dám xâm phạm Triệu. Khi về già Liêm Pha không còn được tin dùng, nước Triệu thường bị nguy khốn, đất đai dần mất vào quân Tần. Vua Triệu lại nghĩ đến việc dùng Liêm Pha, chỉ hiềm một nỗi không tin vào sức khỏe của ông, mới sai sứ giả đến xem ông ra sao. Liêm Pha vì vậy ăn một đấu gạo, mười cân thịt trong một bữa cơm, mặc áo giáp lên ngựa để tỏ rằng mình còn dùng được.

Trở lại bài thơ ở trên, được cho là được sáng tác vào cuối thời Khang Hy (1661-1722), dù còn một vài chữ chưa hiểu, tạm dịch nó là như thế này:

Người trong giang hồ lòng mang nhiều nỗi sầu
ngàn vạn năm hưng, suy, thành, bại ..
cười theo ngàn cái đầu rơi dưới một lưỡi đao
khóc theo vạn nắm xương khô chỉ vì giấc mộng phong hầu
núi xanh thành đám loạn cỏ
quay đầu là thấy mặt trời lặn
từ ngày xưa, người đẹp đã như là danh tướng
không cho ai thấy mái đầu đã pha sương
Giai nhân tự cổ như danh tướng
Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu.

Một cao thủ giang hồ Việt hóa nó như thế này:

Tướng tài, người đẹp xưa nay
Mấy ai lừng lẫy đến ngày tàn phai

chữ 許 - Hứa trong bài thơ gốc chữ Hán có nghĩa là: nghe theo, cho, chịu, bằng lòng
còn mấy chữ còn lại thì quá dễ rồi, bất là không, kiến là thấy (kiến nghĩa bất vi vô dũng dã), bạch là trắng, đầu là...cái trôốc chơ cái chi nữa. Kết hợp với bài viết về tướng quân Liêm Pha ở trên (theo Sử ký - Tư Mã Thiên) thì hiểu rõ hơn rồi. Người dũng tướng, với hào khí một thời, khó mà chấp nhận một ngày mình già nua, yếu ớt trong mắt người khác. Giai nhân cũng vậy, khi về già thì còn đâu ánh mắt long lanh, còn đâu đôi má căng hồng và đôi môi mọng chín, nên rất sợ cái cảnh còn duyên kẻ đón người đưa, hết duyên đi sớm về trưa mặc lòng. Tóm lại, cả danh tướng hay giai nhân đều sợ già và vì vậy đều không muốn cho người khác thấy mình già.

(ST trên net sau khi đọc câu thơ xưa)


Viếng hồn trinh nữ
Nguyễn Bính


Chiều về chầm chậm trong hiu quạnh,
Tơ liễu theo nhau chảy xuống hồ.
Tôi thấy quanh tôi và tất cả,
Kinh thành Hà Nội chít khăn sô.

Nước mắt chạy quanh, tình thắt lại,
Giờ đây tôi khóc một người về!
Giờ đây tôi thấy hồn cay đắng,
Như có ai mời chén biệt ly!

Sáng nay vô số lá vàng rơi,
Người gái trinh kia đã chết rồi!
Có một chiếc xe màu trắng đục,
Hai con ngựa trắng xếp hàng đôi.

Đem đi một chiếc quan tài trắng,
Và những vòng hoa trắng lạnh người.
Theo bước, những người khăn áo trắng,
Khóc hồn trinh trắng mãi không thôi.

Để đưa nàng đến nghĩa trang này,
Nàng đến đây rồi ở lại đây.
Ờ nhỉ, hôm nay là mấy nhỉ?
Suốt đời tôi nhớ mãi hôm nay.

Sáng nay sau một cơn mưa lớn,
Hà Nội bừng lên những nắng vàng.
Có những cô nàng trinh trắng lắm,
Buồn rầu theo vết bánh xe tang.

Từ nay xa cách mãi mà thôi!
Tìm thấy làm sao được bóng người.
Vừa mới hôm nào còn thẹn thẹn.
Tay cầm sáp đỏ đặt lên môi.

Chiếc áo màu xanh tựa nước hồ,
Nàng vừa may với gió đầu thu.
Gió thu còn lại bao nhiêu gió,
Chiếc áo giờ đây bạc dưới mồ.


*

Chắc hẳn những đêm như đêm qua,
Nàng còn xây mộng giữa chăn hoa.
- Chăn hoa ướp một trời xuân sắc -
Đến tận tàn canh rộn tiếng gà.

Chắc hẳn những đêm như đêm kia,
Nửa đêm lành lạnh gió thu về.
Nàng còn thao thức ôm cho chặt,
Chiếc gối bông mềm giữa giấc mê...

Nhưng sáng hôm nay nàng lặng im,
Máu đào ngừng lại ở nơi tim.
Mẹ già xé vội khăn tang trắng,
Quấn vội lên đầu mấy đứa em.

Người mẹ già kia tuổi đã nhiều,
Đã từng đau khổ biết bao nhiêu.
Mà nay lại khóc thêm lần nữa,
Nước mắt còn đâu buổi xế chiều.

Những đứa em kia chưa khóc ai,
Mà nay đã khóc một người rồi.
Mà nay trên những môi non ấy,
Chả được bao giờ gọi: "Chị ơi!"

*

Nàng đã qua đời để tối nay,
Có chàng đi hứng gió heo may,
Bên hồ để mặc mưa rơi ướt,
Đếm mãi bâng quơ những dấu giày.

Người ấy hình như có biết nàng,
Có lần toan tính chuyện sang ngang.
Nhưng hồn nàng tựa con thuyền bé,
Vội cắm nghìn thu ở suối vàng.

Có gì vừa mất ở đâu đây?
Lòng thấy mềm như rượu quá say.
Hốt hoảng chàng tìm trong bóng tối:
Bàn tay lại nắm phải bàn tay.

*

Chỉ một vài hôm nữa, thế rồi,
(Người ta thương nhớ có ngần thôi)
Người ta nhắc đến tên nàng để
Kể chuyện nàng như kể chuyện vui.

Tôi với nàng đây không biết nhau,
Mà tôi thương tiếc bởi vì đâu?
"Mỹ nhân tự cổ như danh tướng,
Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu".


Hà Nội, 1940


"Mỹ nhân tự cổ như danh tướng,
Bất hứa nhân gian kiến bạch đầu".
Xưa nay mỹ nhân cũng như danh tướng, không thể để cho người đời thấy khi mình đầu bạc. Có bản in hai câu này bằng tiếng Việt: "Mới hay tự cổ bao người đẹp, Chẳng hẹn trần gian đến bạc đầu"

Nguồn:
1. Hoàng Xuân, Nguyễn Bính - thơ và đời, NXB Văn học, 2003
2. Hoàng Hồng, Nguyễn Bính - thơ, NXB Văn học, 2010

10 September 2011

Tình Già


TÌNH GIÀ
(Phan Khôi)


            Hai mươi bốn năm xưa, một đêm vừa gió lại vừa mưa,
            Dưới ngọn đèn mờ, trong gian nhà nhỏ, hai cái đầu xanh kề nhau than thở:
            − “Ôi đôi ta, tình thương nhau thì vẫn nặng, mà lấy nhau hẳn đà không đặng;
            Để đến nỗi tình trước phụ sau, chi cho bằng sớm liệu mà buông nhau!”
            − “Hay! Nói mới bạc làm sao chớ! Buông nhau làm sao cho nỡ?
            Thương được chừng nào hay chừng nấy, chẳng qua ông Trời bắt đôi ta phải vậy!
            Ta là nhân ngãi, đâu có phải vợ chồng mà tính việc thuỷ chung?”
           
            Hai mươi bốn năm sau, tình cờ đất khách gặp nhau;
            Đôi cái đầu đều bạc. Nếu chẳng quen lung, đố có nhìn ra được!
            Ôn chuyên cũ mà thôi. Liếc đưa nhau đi rồi! con mắt còn có đuôi...


06 September 2011

Happy Birthday to Me


Take my hand and lead the way;
tell me all you want to say.
Whisper softly in my ear,
all those things I want to hear.
Kiss my lips and touch my skin;
bring out passions deep within.
Pull me close and hold me near;
In the darkness of the night,
be my beacon, shine your light.

(from XTM) 

18 August 2011

Những đám mây

TẢ NHỮNG ĐÁM MÂY
Mahmoud Darwich
(Nguyễn Vạn An dịch thơ) 
 
 Cho mỗi giác quan, một hình ảnh
Cho mỗi thời gian, một đám mây
Nhưng đời những đám mây
ngắn ngủi trong cơn gió
Như cái trường cửu mà tạm bợ
trong những bài thơ
Chẳng bao giờ hết
chẳng bao giờ còn


LA DESCRIPTION DES IMAGES
Mahmoud Darwich

Pour chacun des sens, une image

Pour chaque temps, un nuage,
Mais la vie des nuages
est brève dans le vent
Ainsi que l’éternel provisoire
dans les poèmes
Qui ne s’achève
ni ne dure. 

25 June 2011

Chuyện Mây ngàn

Chuyện mây ngàn

alt
(Mây Ngàn)

Bởi vì mùa thu sẽ về cùng với mây ngàn
nên em muốn tựa đầu vào vai anh mà hỏi
nơi nào mùa thu đến?
nơi nào mây đi?
anh nhỉ!

Tóc em đêm về sẽ thơm cơn mơ anh
và vai anh sẽ nâng niu giấc mộng lành em mười sáu
con chim đêm nào về chiêm bao trên bờ giậu
huyền hồ một bóng mây qua

rồi ngày cũng theo gió bay xa
alt
những mùa thu
trôi qua tay em mỏng
những mùa thu
trôi qua tuổi em hồng

anh có khi nào về
hẹn một tình tự bên dòng sông
để ngồi nghe em kể
chuyện mây ngàn 
đã tan giữa thinh không...